Khi ‘cây hẹ’ quyết định nằm rạp: Bản cáo trạng của một thế hệ ‘chối từ’

Thuật ngữ "Nội quyển" (Involution) ban đầu được dùng để mô tả sự bế tắc của nền văn minh lúa nước: Con người đầu tư nhiều công sức hơn vào cùng một diện tích đất nhưng năng suất không còn tăng tương ứng. Ngày nay, nó trở thành nỗi ám ảnh công sở.

Trong một xã hội "Nội quyển", mọi người đều phải chạy đua vũ trang về bằng cấp, ngoại hình và giờ làm việc (văn hóa 996) chỉ để giữ được vị trí hiện tại. Đây là một trò chơi có tổng bằng không, nơi sự nỗ lực của cá nhân bị vắt kiệt để làm giàu cho giới chủ và làm đẹp các báo cáo GDP, trong khi chất lượng sống và sự tự do của cá nhân bị bóp nghẹt. Khi cái giá của sự thành công vượt quá khả năng chi trả của sức khỏe và tâm hồn, "Nằm thẳng" trở thành một hành vi duy lý kinh điển: Cắt lỗ.

Khác với những cuộc cách mạng ồn ào trong lịch sử, giới trẻ Trung Quốc đang thực hiện một cuộc "bãi công thầm lặng". Họ không xuống đường, họ chỉ đơn giản là từ chối vai trò "con chiên" tiêu dùng và "cỗ máy" sinh sản.

Giới tinh hoa coi dân chúng là "cây hẹ" – hết lớp này bị cắt sẽ có lớp khác mọc lên. Nhưng giới trẻ trả lời: "Nếu chúng tôi nằm rạp xuống đất, lưỡi liềm của các ông sẽ không thể cắt được nữa."

Nếu "Nằm thẳng" là một sự rút lui để bảo toàn tự trọng, thì "Bai Lan" là sự thối rữa có chủ đích. Đó là khi con người mất sạch niềm tin vào hệ thống đến mức họ sẵn sàng tự hủy hoại tương lai của mình để chứng kiến hệ thống sụp đổ cùng mình. Đây là hình thái phản kháng cực đoan nhất của bản năng tự do khi bị dồn vào đường cùng.

Tại sao trào lưu này lại bùng nổ mạnh mẽ nhất trong các thể chế tập quyền? Bởi vì ở đó tồn tại một sự đứt gãy giữa lý thuyết và thực tại. Khi Hiến pháp nói con người là chủ nhân, nhưng thực tế họ bị đối xử như "nhiên liệu" cho những vùng cấm quyền lực và các nhóm lợi ích thao túng bất động sản, sự phẫn nộ sẽ chuyển hóa thành sự thờ ơ.

Sự thờ ơ này nguy hiểm hơn bất kỳ cuộc biểu tình nào. Nó rút cạn sinh lực của quốc gia từ bên trong. Một quốc gia không có tiếng trẻ thơ, không có khát vọng tiêu dùng của người trẻ là một quốc gia đang "dãy chết" trong sự ổn định giả tạo. "Nằm thẳng" chính là lời tuyên bố: Chúng tôi không còn tin vào khế ước xã hội mà các ông đã vẽ ra.

Thể chế không thể tồn tại nếu thiếu đi sự hy vọng của thế hệ kế cận. Nếu giới cầm quyền vẫn tiếp tục dùng "Tam độc" (Tham, Sân, Si) để vận hành bộ máy, nếu họ vẫn coi thói xu nịnh là tiêu chuẩn thăng tiến thay vì thực lực, họ sẽ sớm đối mặt với một đội quân thây ma công sở.

Để gọi "Cây hẹ" đứng lên, không thể dùng mệnh lệnh hay kỷ luật thép. Chỉ có Dân chủ thực chất, Pháp trị minh bạch và sự Bình An thật sự (chứ không phải sự ổn định dựa trên nỗi sợ) mới có thể tái tạo niềm tin. Hãy biến quốc gia thành một "Mái nhà chung" đúng nghĩa, nơi con người lang bạt không phải để trốn chạy cái nghèo, mà để chinh phục những đỉnh cao mới.

"Nằm thẳng" không phải là trò đùa của những đứa trẻ lười biếng; đó là tiếng thét câm lặng của một thế hệ bị tước đoạt tương lai. Khi giới trẻ không còn muốn "xây nhà, cưới vợ, sinh con", họ đang phá hủy tận gốc rễ của trật tự phong kiến và tư bản bóc lột. Đã đến lúc giới tinh hoa phải ngừng nhìn người trẻ như một nguồn tài nguyên vô tận để khai thác, và bắt đầu đối xử với họ như những Công dân có quyền được sống một cuộc đời có ý nghĩa.

Một xã hội chỉ thực sự vươn mình khi mỗi cá nhân cảm thấy nỗ lực của họ thuộc về chính họ, chứ không phải để nuôi béo những vùng cấm đang nằm chễm chệ trên đỉnh cao quyền lực.

Nguồn: FB Trần Nguyên Duy Thịnh