Vì sao trẻ 2-3 tuổi lại hay ăn vạ ở nơi đông người

Con đang đi siêu thị, đi công viên, hoặc chỉ đơn giản là đi dạo. Mọi thứ đang rất bình thường… thì đột nhiên con lăn ra khóc, la hét, đòi bằng được một món đồ nào đó.

Khoảnh khắc đó, nhiều bố mẹ vừa bối rối vừa ngại ánh mắt của những người xung quanh. Trong đầu chỉ hiện lên một câu hỏi rất quen thuộc:

“Sao con mình lại ăn vạ như vậy?”

Trước đây mình cũng từng nghĩ giống nhiều người: trẻ ăn vạ là vì bị nuông chiều hoặc vì “hư”.

Nhưng khi tìm hiểu về tâm lý học phát triển của trẻ nhỏ, mình mới nhận ra phía sau những cơn ăn vạ ấy thực ra có rất nhiều điều liên quan đến sự phát triển của não bộ.

Ở độ tuổi khoảng 2–3 tuổi, phần não chịu trách nhiệm kiểm soát hành vi và cảm xúc – vỏ não trước trán (prefrontal cortex) – vẫn còn rất non. Đây là khu vực giúp chúng ta suy nghĩ trước khi hành động, kiểm soát cảm xúc và đưa ra quyết định hợp lý.

Trong khi đó, trung tâm cảm xúc của não – amygdala – lại hoạt động rất mạnh.

Vì vậy có một “sự lệch pha” khá thú vị xảy ra: trẻ có cảm xúc rất lớn, nhưng lại chưa có khả năng kiểm soát cảm xúc đó.

Khi con muốn một món đồ chơi, một cái bánh, hay đơn giản là chưa muốn rời khỏi công viên… cảm xúc có thể bùng lên rất nhanh. Và khóc lớn, la hét, thậm chí nằm ra đất… đôi khi chỉ là cách duy nhất mà bộ não non nớt của con biết để phản ứng.

Một yếu tố khác mà nhiều bố mẹ ít để ý là quá tải kích thích.

Những nơi như siêu thị hay khu vui chơi thường có rất nhiều ánh sáng, âm thanh, người qua lại và vô số thứ hấp dẫn. Với người lớn, đó chỉ là môi trường bình thường. Nhưng với trẻ nhỏ, hệ thần kinh vẫn đang phát triển nên những kích thích này có thể khiến con bị quá tải rất nhanh.

Khi đó, chỉ cần một việc nhỏ như bố mẹ nói “không mua món này” cũng có thể trở thành giọt nước tràn ly.

Ngoài ra, trẻ 2–3 tuổi còn bước vào một giai đoạn phát triển rất đặc biệt: giai đoạn khẳng định bản thân.

Trẻ bắt đầu nhận ra rằng mình là một cá thể độc lập, có suy nghĩ và mong muốn riêng. Vì vậy con muốn tự quyết định nhiều thứ hơn: muốn đi đâu, muốn ăn gì, muốn chơi gì.

Nhưng khi mong muốn đó không được đáp ứng, con lại chưa có đủ từ ngữ để diễn đạt. Cảm xúc vì thế bị dồn lại… và bùng phát thành những cơn ăn vạ.

Sau khi hiểu điều này, mình mới nhận ra: nhiều cơn ăn vạ của trẻ thực ra không phải là sự chống đối.

Chúng chỉ là dấu hiệu của một bộ não đang trong quá trình phát triển.

Điều đó không có nghĩa là bố mẹ nên bỏ qua mọi hành vi của con. Giới hạn vẫn rất quan trọng. Nhưng cách chúng ta phản ứng với những cơn ăn vạ sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến việc trẻ học cách điều chỉnh cảm xúc sau này.

Một điều mình học được là: khi con đang ăn vạ, lúc đó não cảm xúc của trẻ đang “nắm quyền”, còn phần não lý trí gần như chưa hoạt động.

Vì vậy nếu người lớn cố giải thích đúng sai ngay lúc đó, trẻ thường không thể nghe và hiểu được. Điều quan trọng hơn là giúp con bình tĩnh lại trước.

Một cách khá hiệu quả là giữ thái độ bình tĩnh, hạ giọng và ở gần con. Trẻ nhỏ thường “mượn” sự ổn định cảm xúc của người lớn để tự điều chỉnh mình. Khi bố mẹ càng căng thẳng hoặc quát mắng, hệ thần kinh của trẻ càng bị kích thích và cơn ăn vạ có thể kéo dài hơn.

Nếu tình huống xảy ra ở nơi đông người, đôi khi cách đơn giản nhất là đưa con ra khỏi môi trường đó một lúc. Chỉ cần giảm bớt kích thích xung quanh, cường độ cảm xúc của trẻ thường giảm xuống khá nhanh.

Sau khi con đã bình tĩnh lại, đó mới là lúc bố mẹ có thể nói chuyện với con.

Thay vì chỉ nói: “Con không được làm vậy.”

Bố mẹ có thể giúp con gọi tên cảm xúc của mình.

Ví dụ:

“Con đang rất buồn vì mẹ không mua món đồ đó đúng không?”

Khi trẻ học được cách nhận diện cảm xúc, dần dần con sẽ có nhiều cách thể hiện khác ngoài việc ăn vạ.

Theo thời gian, khi vỏ não trước trán phát triển tốt hơn, khả năng kiểm soát cảm xúc của trẻ cũng sẽ cải thiện. Những cơn ăn vạ rất phổ biến ở giai đoạn 2–3 tuổi thường sẽ giảm dần khi trẻ lớn hơn.

Vì vậy đôi khi điều quan trọng nhất không phải là làm sao để con không bao giờ ăn vạ.

Mà là giúp con học cách đi qua những cảm xúc mạnh mẽ đó một cách an toàn và lành mạnh.

Và trong hành trình đó… bố mẹ chính là người thầy đầu tiên dạy con cách xử lý cảm xúc của mình.

Theo: FB Thanh Dân