Bán mặt cho đất, bán lưng cho trời

Một buổi sáng, khi nhiều người còn đang ngồi trong phòng máy lạnh, một công nhân xây dựng đã bắt đầu công việc của mình dưới cái nắng đang lên. Một người giao hàng chạy xe ngoài đường, một cô bán hàng rong đẩy xe qua những con phố đông đúc, một người nông dân cúi xuống mảnh ruộng từ lúc mặt trời chưa quá gắt. Họ bắt đầu ngày làm việc như bao ngày khác, bởi với họ, nghỉ một ngày đôi khi không chỉ là nghỉ ngơi, mà còn là mất đi một ngày thu nhập.

Giữa những giờ làm việc ngoài trời, một người giao hàng tranh thủ nghỉ dưới bóng cây để tránh cái nóng. – Cre: tatphu.vn

Người ta vẫn thường nói “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” để nói về những người lao động quanh năm gắn với ruộng đồng, công trường, đường phố. Một câu nói nghe quen đến mức gần như trở thành hình ảnh của lao động. Nhưng khi khí hậu ngày càng trở nên khó đoán, câu nói ấy bỗng mang một nghĩa khác.

Bởi “trời” mà họ phải đối mặt không còn đơn giản là nắng hay mưa của một ngày bình thường. Theo những thông tin được đề cập trong bài viết của VnExpress, El Niño năm 2026 có khả năng trở lại với cường độ rất mạnh. Với đời sống, những khái niệm như El Niño, nhiệt độ cực đoan hay các diễn biến khí hậu đôi khi nghe khá xa xôi. Nhưng với người lao động ngoài trời, sự thay đổi ấy có thể được cảm nhận bằng một cách rất cụ thể: hôm nay nóng hơn hôm qua, phải nghỉ nhiều hơn, làm chậm hơn, tiêu tốn nhiều sức lực hơn và đôi khi phải đánh đổi cả sức khỏe để hoàn thành một ngày công.

Dự báo của ECMWF cho thấy tín hiệu El Niño xuất hiện rõ trên vùng Thái Bình Dương trong giai đoạn cuối năm 2026 – đầu năm 2027. - Cre: theweather.net

Một người làm việc trong văn phòng có thể đóng cửa, bật điều hòa hoặc chuyển sang làm việc tại nhà khi thời tiết quá khắc nghiệt. Nhưng người giao hàng không thể giao hàng từ trong phòng máy lạnh. Công nhân công trường không thể mang công trình vào trong nhà. Người nông dân không thể dời cả mùa vụ sang một nơi có bóng râm. Và người bán hàng rong cũng không thể đơn giản đóng cửa nghỉ vài ngày mà không nghĩ đến tiền thuê nhà, tiền điện nước hay bữa cơm của gia đình. Với họ, thời tiết không chỉ là một điều kiện sống.

Nó là điều kiện để kiếm sống.

Cái nóng kéo dài có thể khiến cơ thể mất nước nhanh hơn, dễ mệt mỏi và giảm khả năng tập trung. Một người chạy xe ngoài đường nhiều giờ có thể phải tìm một bóng cây để nghỉ giữa chừng. Một công nhân có thể cần thêm những khoảng nghỉ để cơ thể hồi phục. Một người nông dân có thể phải thay đổi giờ làm, dậy sớm hơn hoặc chờ đến chiều muộn mới tiếp tục công việc.

Nhưng không phải ai cũng có đủ điều kiện để lựa chọn cách làm việc an toàn hơn. Có những người vẫn phải ra đường vào đúng giờ nắng nhất vì đó là khoảng thời gian có nhiều đơn hàng. Có những người vẫn phải đứng giữa công trường vì tiến độ không thể chờ thời tiết dịu xuống. Có những người vẫn phải xuống ruộng vì mùa vụ không thể trì hoãn mãi. Khi thu nhập phụ thuộc vào số giờ làm việc hoặc số ngày công, việc nghỉ ngơi đôi khi trở thành một lựa chọn xa xỉ.

Công nhân xây dựng, công nhân vệ sinh và người bán hàng rong vẫn phải làm việc ngoài trời, bất kể thời tiết khắc nghiệt. – Cre: Thanhnien.vn

Đó mới là phần ít được nhìn thấy của những đợt thời tiết cực đoan. Chúng ta thường nhìn vào nhiệt kế để biết hôm nay nóng bao nhiêu độ, nhìn vào bản đồ thời tiết để biết ngày mai có mưa hay không. Nhưng rất ít khi một con số trên màn hình cho chúng ta thấy một người lao động đã mất bao nhiêu sức lực để đổi lấy một ngày công. Và cũng ít khi chúng ta nghĩ rằng cùng một mức nhiệt, mỗi người lại phải trả một cái giá khác nhau.

Một người có thể than nóng rồi bước vào căn phòng mát. Một người khác có thể chỉ có một chiếc nón, chai nước và vài phút nghỉ dưới bóng cây. Khoảng cách ấy không chỉ nằm ở điều kiện làm việc, mà còn nằm ở khả năng được bảo vệ trước những thay đổi của thời tiết.

El Niño vì thế không nên chỉ được nhìn như một câu chuyện của khí tượng. Đằng sau những bản đồ, biểu đồ và những dự báo về nhiệt độ là câu chuyện của những con người đang phải thích nghi từng ngày với một môi trường sống ngày càng khắc nghiệt.

Họ không cần được gọi là những người “chịu đựng giỏi”. Có lẽ điều họ cần hơn là những điều kiện để không phải chịu đựng quá nhiều. Một ca làm có thể được điều chỉnh theo thời tiết. Một công trường có thể bố trí thêm thời gian nghỉ và nước uống. Một người giao hàng có thể có những điểm dừng tránh nóng. Người nông dân có thể được hỗ trợ thông tin về thời tiết và cách thích nghi với mùa vụ. Những thay đổi ấy nghe có vẻ nhỏ, nhưng với một người phải làm việc dưới nắng hàng giờ, đôi khi một khoảng nghỉ đúng lúc cũng có thể là một sự khác biệt rất lớn.

Bởi sức khỏe của người lao động không nên là khoản chi phí phải đánh đổi để hoàn thành một ngày làm việc. Người ta vẫn nói “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”. Nhưng đất đang thay đổi, và trời cũng vậy. Khi những ngày nắng nóng trở nên khắc nghiệt hơn, câu hỏi không còn chỉ là người lao động có thể chịu được bao nhiêu, mà là chúng ta sẽ làm gì để họ không phải đánh đổi sức khỏe lấy một ngày mưu sinh.

Vì cuối cùng, một ngày kiếm sống không nên trở thành một ngày đánh đổi sự an toàn của chính mình.

YẾN VY