Chủ động trước thiên tai: Khi mỗi phút đều có ý nghĩa

Sáng 10/9/2024, một trận lũ quét và sạt lở đất đã xảy ra tại thôn Làng Nủ, Lào Cai. Chỉ trong thời gian rất ngắn, dòng nước cùng đất đá từ khu vực phía trên tràn xuống, cuốn theo nhà cửa và con người. Trận thiên tai ấy để lại một mất mát quá lớn và trở thành một ký ức mà có lẽ không ai muốn phải chứng kiến thêm một lần nào nữa.

Lũ quét năm đó – Cre: Báo Thanh Niên

Nhưng sau nỗi đau, điều chúng ta cần giữ lại không chỉ là sự thương tiếc, mà còn là bài học về cách bảo vệ tính mạng khi lũ quét, sạt lở xảy ra. Bởi lũ quét khác với những trận ngập thông thường. Nó có thể hình thành và di chuyển rất nhanh, đặc biệt tại khu vực miền núi có địa hình dốc, mưa lớn kéo dài và đất đá đã bão hòa nước. Khi ấy, vài phút cũng có thể trở nên vô cùng quý giá.

Vì vậy, điều quan trọng nhất không phải là chờ đến khi nước bắt đầu tràn vào nhà mới tìm cách chạy. Sơ tán phải bắt đầu từ lúc có cảnh báo và khi khu vực được xác định có nguy cơ. Chính quyền địa phương cần rà soát trước những hộ dân nằm ven suối, dưới chân taluy, khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét; xác định sẵn tuyến đường và điểm sơ tán an toàn. Người già, trẻ em, người khuyết tật và những người cần hỗ trợ phải được ưu tiên đưa đi trước. Đây cũng là nội dung được cơ quan chức năng nhấn mạnh trong các phương án ứng phó mưa lớn, lũ quét và sạt lở.

Mỗi gia đình cũng cần có một “kịch bản thoát lũ” của riêng mình. Không cần quá phức tạp. Chỉ cần biết: nếu có lệnh sơ tán thì đi đâu, đi bằng đường nào, gặp nhau ở đâu nếu các thành viên bị tách ra và ai sẽ hỗ trợ người già, trẻ nhỏ. Một túi đồ khẩn cấp nên được chuẩn bị từ trước, gồm giấy tờ quan trọng được bọc chống nước, thuốc đang sử dụng, nước uống, một ít thực phẩm, đèn pin, pin hoặc sạc dự phòng, áo mưa và những vật dụng thiết yếu. Khi có cảnh báo, đừng mất thời gian quay lại lấy những thứ không thiết yếu.

Chống lũ an toàn

Một điều nữa rất quan trọng: đừng chủ quan chỉ vì nước chưa dâng. Lũ quét và sạt lở có thể xảy ra khi mưa lớn kéo dài, kể cả khi khu vực mình đang đứng chưa ngập. Những dấu hiệu như nước suối thay đổi bất thường, dòng nước đục hơn, xuất hiện đất đá tràn xuống, cây cối hoặc cột điện nghiêng, nền đất xuất hiện vết nứt, tiếng động bất thường từ sườn núi… đều cần được xem là dấu hiệu nguy hiểm. Khi nhận được yêu cầu sơ tán, điều cần làm là rời khỏi khu vực nguy hiểm, không chờ xem tình hình có thật sự nghiêm trọng hay không.

Ở cấp cộng đồng, phòng chống lũ không thể chỉ trông chờ vào việc người dân tự bảo vệ mình. Cần có hệ thống cảnh báo đến được “kilômét cuối cùng” – tức là thông tin phải đến được những hộ dân ở khu vực xa, vùng núi, nơi có thể mất điện hoặc mất sóng. Cảnh báo cũng phải dễ hiểu: khu vực nào nguy hiểm, mức độ nào cần sơ tán, sơ tán đi đâu và khi nào phải đi.

Bên cạnh đó, những khu vực có nguy cơ cao cần được rà soát thường xuyên, khơi thông dòng chảy, kiểm tra các điểm sạt lở, xây dựng phương án sơ tán và diễn tập trước khi thiên tai xảy ra. Quan trọng hơn, với những nơi có nguy cơ đặc biệt cao, di dời dân cư đến nơi an toàn có thể là giải pháp cần được tính đến lâu dài, thay vì năm nào cũng chờ mưa lớn rồi mới ứng phó.

Cảnh báo nguy hiểm – Cre: Truyenhinhnghean

Bởi chống lũ không chỉ là xây thêm một con đập hay một bức tường chắn nước. Đó còn là cảnh báo sớm hơn, sơ tán nhanh hơn, quy hoạch nơi ở an toàn hơn và quan trọng nhất là thay đổi tâm lý “chắc chưa đến mức đó”.

Làng Nủ đã cho chúng ta thấy thiên tai có thể đến nhanh đến mức nào. Và nếu có một điều chúng ta có thể làm từ những mất mát ấy, thì đó là đừng để những bài học phải được trả giá bằng thêm một sinh mạng nào nữa.

Khi có cảnh báo lũ quét, đừng chờ thấy nước mới chạy.
Khi chính quyền yêu cầu sơ tán, đừng chờ thêm một chút để xem tình hình.
Và khi mưa lớn kéo dài, đừng nghĩ rằng “năm ngoái không sao thì năm nay chắc cũng vậy”.

Bởi trong thiên tai, chủ động rời đi sớm không phải là hoảng sợ. Đó là cách mình bảo vệ cơ hội được trở về nhà.

KIM OANH