Mua hàng vì cần, hay vì một ngày không vui?

Có những ngày chúng ta không thật sự cần mua thêm bất cứ thứ gì. Tủ quần áo vẫn còn chưa mặc hết, kệ mỹ phẩm vẫn còn những món chưa dùng đến, căn phòng vẫn đầy những món đồ mua từ những lần trước. Nhưng rồi một ngày làm việc mệt mỏi, một cuộc trò chuyện không vui hay đơn giản chỉ là cảm giác chán chường xuất hiện. Ta mở điện thoại, lướt vài vòng trên các sàn thương mại điện tử, xem một phiên livestream và rồi tự nhủ: “Mua cái này cũng được, có bao nhiêu đâu.”

Có thể món đồ ấy thực sự cần thiết. Nhưng cũng có thể thứ chúng ta muốn mua lúc đó không đơn giản là một món đồ. Mua sắm vốn không phải một điều xấu. Con người mua quần áo vì cần mặc, mua mỹ phẩm vì nhu cầu chăm sóc bản thân, mua một món đồ mới vì muốn làm không gian sống dễ chịu hơn. Thậm chí, tự thưởng cho mình sau một khoảng thời gian làm việc vất vả cũng là một cách khiến cuộc sống có thêm niềm vui. Vấn đề chỉ bắt đầu khi việc mua hàng trở thành cách quen thuộc để giải tỏa những cảm xúc mà chúng ta chưa biết phải xử lý thế nào.

Một ngày không vui, chúng ta mua một món đồ. Một tuần mệt mỏi, chúng ta đặt một đơn hàng. Một lần thất vọng, lại tự thưởng cho mình bằng một món đồ vốn không nằm trong kế hoạch. Cảm giác vui sau khi bấm nút đặt hàng có thể là thật. Nhưng nó thường đến nhanh, và cũng có thể biến mất nhanh không kém.

Đặc biệt, mua sắm online khiến khoảng cách giữa “muốn” và “sở hữu” ngày càng ngắn. Trước đây, để mua một món đồ, chúng ta phải đến cửa hàng, nhìn tận mắt, cân nhắc giá tiền rồi mới quyết định. Bây giờ, chỉ vài thao tác trên điện thoại, một món hàng có thể được đưa vào giỏ và chờ giao đến tận nhà. Sự tiện lợi ấy giúp cuộc sống dễ dàng hơn, nhưng đồng thời cũng khiến chúng ta có ít thời gian hơn để tự hỏi: “Mình có thật sự cần món này không?”

Livestream bán hàng càng khiến quyết định mua trở nên nhanh hơn. Người bán liên tục giới thiệu sản phẩm, đưa ra chương trình giảm giá, tạo cảm giác số lượng có hạn hoặc thúc đẩy người xem phải quyết định ngay. Trong vài phút, một món đồ từ chỗ chưa từng nghĩ đến có thể trở thành thứ mà chúng ta cảm thấy “nếu không mua ngay thì sẽ tiếc”.

Chỉ vài thao tác trên điện thoại, một món đồ từ “chưa cần” có thể nhanh chóng trở thành “muốn mua ngay” – Cre: qđnd.vn

Nhưng đôi khi, thứ khiến chúng ta sợ bỏ lỡ không phải là món hàng, mà là cảm giác mình đang bỏ lỡ một cơ hội để được vui. Một chiếc áo mới có thể khiến chúng ta vui trong ngày hôm đó. Một món đồ trang trí có thể khiến căn phòng trở nên dễ chịu hơn. Một ly nước, một món mỹ phẩm hay một món đồ nhỏ được đặt mua sau giờ làm cũng có thể trở thành một phần của cảm giác tự thưởng. Những niềm vui ấy không có gì đáng trách. Điều đáng để suy nghĩ là liệu chúng ta đang mua vì thật sự thích món đồ, hay vì đang cố dùng một món đồ để lấp vào một khoảng trống cảm xúc.

Bởi nếu cảm xúc là thứ quyết định việc mở ví, thì đôi khi chúng ta không chỉ trả tiền cho món hàng. Chúng ta còn đang trả tiền cho vài phút háo hức khi chờ đơn hàng, cảm giác vui khi mở hộp và sự dễ chịu ngắn ngủi sau một ngày không như ý.

Đến khi món đồ được giao tới, cảm xúc ban đầu có thể đã qua. Món hàng nằm trên bàn, trong tủ hoặc một góc phòng. Và rồi chúng ta lại trở về với những vấn đề vốn có trước khi mua nó.

Niềm vui từ một lần mua sắm có thể đến rất nhanh, nhưng cũng có thể qua đi trước khi món hàng thực sự được sử dụng – Cre: Hình ảnh AI

Có lẽ câu hỏi cần đặt ra trước mỗi lần mua không phải là “Mình có đủ tiền không?”, mà còn là “Mình đang mua vì cần, vì thích, hay vì hôm nay mình đang không vui?”. Ba lý do ấy không giống nhau. Một món đồ được mua vì nhu cầu có thể phục vụ chúng ta trong thời gian dài. Một món đồ được mua vì sở thích có thể mang lại niềm vui chính đáng. Nhưng nếu nó được mua chỉ để thay đổi một cảm xúc nhất thời, có lẽ chúng ta nên cho bản thân thêm một chút thời gian trước khi bấm nút thanh toán.

Có thể sau vài giờ, chúng ta vẫn muốn món đồ ấy. Vậy thì đó có thể là một lựa chọn có suy nghĩ. Nhưng cũng có thể ngày hôm sau, chúng ta nhìn lại giỏ hàng và nhận ra mình chẳng còn muốn nó nữa.

Không phải lúc nào cũng cần phải chống lại việc mua sắm. Đôi khi, điều cần thiết chỉ là chậm lại một chút để phân biệt giữa nhu cầu và cảm xúc. Bởi mua một món đồ để tự thưởng cho mình không có gì sai. Nhưng nếu mỗi lần buồn, chán, căng thẳng hay thất vọng đều cần một đơn hàng để cảm thấy khá hơn, có lẽ điều chúng ta cần mua lúc ấy không phải là một món đồ mới.

Có khi, chúng ta chỉ cần một khoảng nghỉ, một cuộc trò chuyện, một giấc ngủ đủ dài hoặc đơn giản là cho phép mình trải qua một ngày không vui mà không cần phải dùng tiền để làm nó biến mất.

Và sau cùng, câu hỏi đáng để tự hỏi trước một lần bấm “Đặt hàng” có lẽ là: Tôi thật sự muốn món đồ này, hay tôi chỉ muốn cảm thấy vui hơn một chút?