Hiệu ứng Cantillon: Tại sao tiền vừa in ra đã chảy hết vào túi người giàu?

Thực tế là tiền không bao giờ rơi xuống đầu tất cả mọi người cùng một lúc hay với số lượng đồng đều như nhau đâu. Hiện tượng này trong kinh tế học được gọi là Hiệu ứng Cantillon và nó giải thích rất rõ sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc mỗi khi lạm phát xảy ra.

Vậy Hiệu ứng Cantillon thực chất là cái gì mà lại có quyền năng thao túng tài sản?

Lý thuyết này cho rằng khi có một nguồn tiền mới đổ vào thị trường thì những ai tiếp cận được nguồn tiền đó sớm hơn sẽ hưởng lợi nhiều hơn hẳn những người đến sau.

Hiểu đơn giản là các định chế tài chính lớn như ngân hàng hay các tập đoàn lớn sẽ hưởng lợi nhiều nhất rồi mới đến lượt người dân thường ở tầng đáy xã hội.

Tại sao những người đứng ở đầu nguồn tiền lại luôn là những kẻ chiếm ưu thế tuyệt đối?

Lý do cốt lõi nằm ở độ trễ của giá cả khi đối mặt với lượng tiền mới vừa được đẩy vào nền kinh tế bởi các ngân hàng trung ương.

Khi tiền mới ra lò, nó không thể ngay lập tức làm biến đổi mặt bằng giá chung của hàng triệu mặt hàng trên thị trường chỉ trong một đêm ngắn ngủi. Những ngân hàng lớn hay các tập đoàn ở gần nguồn tiền nhất sẽ có một khoảng thời gian vàng để sử dụng số vốn rẻ này khi giá thị trường vẫn đang đứng yên ở mức cũ.

Họ nhanh chóng dùng lượng tiền mới còn nguyên giá trị đó để gom sạch các tài sản bền vững như bất động sản, cổ phiếu tiềm năng hoặc nguyên vật liệu sản xuất với mức giá chưa bị lạm phát tác động. Hành động này giúp họ bảo toàn sức mua của đồng tiền và thậm chí gia tăng tài sản chóng mặt vì mua được nhiều hơn hẳn so với những người đứng ở cuối chuỗi.

Chỉ khi dòng tiền này chảy từ túi tập đoàn sang nhà cung cấp rồi mới chuyển hóa thành lương nhân viên thì nó mới thực sự lan tỏa ra toàn bộ xã hội. Lúc này, hàng triệu người lao động bắt đầu có thêm thu nhập và đổ xô đi mua sắm, tạo ra áp lực nhu cầu cực lớn lên thị trường tiêu dùng vốn có nguồn cung không đổi.

Chính tại thời điểm này, giá thịt, giá xăng và giá thuê nhà mới đồng loạt nhảy vọt để bù đắp cho lượng tiền dư thừa đang lưu thông trong ví của mỗi gia đình.

Hệ quả là đến khi những đồng tiền mới thực sự tới được tay ông bà thông qua việc tăng lương hay trợ cấp nhỏ giọt, thì giá cả đã cao hơn trước nhiều.

Vậy tại sao chính phủ không gửi thẳng tiền cho người dân thay vì đi qua ngân hàng?

Nếu phát tiền mặt trực tiếp cho từng hộ gia đình, áp lực lên giá cả tiêu dùng sẽ xuất hiện ngay lập tức bởi hàng triệu người dân bỗng dưng có thêm tiền trong túi, nhu cầu mua sắm các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm hay xăng dầu sẽ tăng vọt trong khi nguồn cung không thể phình to ra ngay được.

Hệ quả tất yếu là giá bát phở hay lít xăng sẽ nhảy vọt để bù đắp cho lượng tiền dư thừa, khiến chính khoản trợ cấp mà ông bà vừa nhận được bị mất giá trị trước khi kịp giải quyết vấn đề gì.

Trong khi đó nếu cung cấp vốn qua hệ thống tài chính sẽ giúp kích thích nền kinh tế từ phía sản xuất thay vì phía tiêu dùng. Theo lý thuyết, dòng tiền này giúp doanh nghiệp hạ chi phí vay mượn để họ tự tin mở rộng nhà xưởng, mua thêm máy móc và quan trọng nhất là tạo ra thêm nhiều việc làm mới cho xã hội.

Bằng cách này, nền kinh tế có thể tăng trưởng bền vững hơn trong dài hạn vì nó thúc đẩy sự phát triển của hạ tầng và năng lực sản xuất thực tế thay vì chỉ tạo ra một cơn sốt mua sắm nhất thời.

Nguồn: FB Kinh tế học giản đơn - Simply economics